kijkje in de keuken: dyslexie

Op dit blog heb ik al regelmatig geschreven over dyslexie in het algemeen en over de last die Alma daar mee heeft in het bijzonder. Voor de nieuwe lezers geef ik een snelle samenvatting (als je meer wilt lezen kun je dat doen door hiernaast op de categorie ‘dyslexie’ te klikken).

Alma wilde, net als grote zoon, rond haar vijfde zelf kunnen lezen. In tegenstelling tot grote zoon, die in twee weken alles kon lezen wat hij wilde, lukte het Alma echt niet. De ene dag lukte er soms iets en de volgende dag was ze het weer kwijt. Ze werd er wagenziek van, ze zag dan compleet wit en moest vreselijk gapen. Ze snapte heel goed het concept van schrijftaal, letters die samen woorden en zinnen vormen, maar ze kon er voor zichzelf niets mee. Maar ze wilde het wel erg graag.
Met dit leren lezen heeft ze jarenlang geworsteld. Eerst op school en later thuis. Uiteindelijk heeft ze leren lezen, dankzij een enorm doorzettingsvermogen, doordat ik er dagelijks samen met haar voor ben gaan zitten om te lezen, doordat ik haar heel erg veel heb voor gelezen, doordat we er plezier in bleven houden, doordat zij bleef willen leren om te lezen en dankzij hulp van Pérola Goncalves. Ze leest nu met veel plezier stapels boeken in het Nederlands en in het Engels. Alleen met een wiskundesom kan ze nog steeds moeite hebben, bij opgaven waarvan elk woord precies gelezen moet worden. De rekentoets is voor haar een leesprobleem.

Schrijven was een volgend probleem. Niet het fysieke schrijven, het handschrift, maar het spellen. Voor een kind bij wie er niet van nature een woordbeeld ontstaat, is spellen een ramp. Bij elk woord moet je nadenken, en weet je nooit zeker of het goed is. Ze heeft alle spellingsregels uit haar hoofd geleerd, maar het toepassen ervan blijft een onmogelijkheid.
In het jaar waarin ze weer op school zat, haar tiende levensjaar, werd het niet kunnen spellen een levensgroot probleem. Opeens was schrijven haar dagelijkse bezigheid, want op school moet bijna alles schriftelijk. En elk fout geschreven woord moest tien keer opnieuw geschreven. Na een aantal maanden was Alma bang om te schrijven, en naarmate ze banger werd, maakte ze nog meer fouten. Op het laatst was Alma voor haar gevoel alleen nog maar fouten aan het maken en die fouten aan het verbeteren. In dat jaar heeft ze ook haar dyslexieverklaring, een officiële dyslexie diagnose, gekregen. Ze blijkt een ernstige vorm van dyslexie te hebben, zodanig dat ze problemen heeft met alle zaken waarbij volgorde belangrijk is. Links en rechts, onder en boven, gister en morgen, zolder en kelder, ontbijt en lunch, voor en achter, ze bedoelt het één, maar zegt soms het ander.

Twee jaar geleden begonnen we weer met thuisonderwijs. Ze wilde toen inmiddels niets meer schrijven. We zijn ons gaan richten op dingen die ze wel wilde en dat bleken heel veel dingen te zijn. Vragen mocht ze van mij mondeling beantwoorden. Heel langzaam sleet haar schrijfstress. Ik probeerde leuke dingen te verzinnen waarbij ze moest schrijven, zoals gekke foto’s van dieren. Ze durfde steeds meer te schrijven. Ik heb haar nooit verbeterd, alleen als ze het vroeg. Als het zo’n warboel was dat ik niet kon begrijpen wat er geschreven stond, vroeg ik haar het anders op te schrijven. Nu, na twee jaar, schrijft ze zelf haar antwoorden in het economie forum, en tijdens proefwerken.

Sinds twee weken is ze een verhaal aan het schrijven. Elke dag zet ze mooie muziek op en schrijft ze, een half uur, soms zelfs een uur achter elkaar. Het wordt het vervolg op Tolkiens ‘In de ban van de ring’. Ik let niet op de spelling, want die kan straks de redacteur wel aanpassen. Maar het is leesbaar, en het verhaal is spannend, en ze is er met heel veel plezier aan bezig. Ze schrijft met pen op vergeeld tekenpapier, zodat het perkament lijkt, of een oud boek. Het zijn inmiddels aardig wat vellen papier. Ze is er trots op. En ik ook.

Over Josh Moll

Josh Moll, blogger over breien, thuissschool, sarcoïdose en hoogbegaafdheid
Dit bericht werd geplaatst in alma is alma, dyslexie, lezen, schrijven en getagged met , , . Maak dit favoriet permalink.

6 reacties op kijkje in de keuken: dyslexie

  1. Gert-Jan Horsthuis zegt:

    Beste Josh,

    Ik ben getriggerd door het “wagenziek worden”. Mijn zoon is ook gediagnosticeerd dyslectisch EN heeft fixatie disparatie. Eenvoudig gezegd, de ogen werken niet goed samen in het vormen van een beeld, omdat ze beide eigenlijk een iets andere kant op willen kijken. De spieren van beide ogen houden elkaar dus extra bezig tov ogen zonder fixatie disparatie. Hierdoor kunnen oa “betekenisloze kleine vormen” gemakkelijk van plaats verwisseld worden, snel bewegende beelden misselijkheid opleveren, hoofdpijn veroorzaken enz.

    Hiervoor is voor mijn zoon een prismabril aangemeten waarmee op een afstand van 1 meter de stand van zijn ogen ten opzichte van elkaar 5 cm vertikaal en 2 cm horizontaal zijn gecorrigeerd. Hoofdpijn weg, niet meer wagenziek, beelden zijn stabiel(er), kortom ruimte voor ontwikkeling omdat minder energie verloren ging.

    Vervolgens met behulp van snellees-technieken getraind om steeds grotere en complexere “plaatjes” van “betekenisloze” steeds kleiner wordende vormen (oftewel woorden) te herkennen en te automatiseren in/met het visuele systeem. De winst is minder oogbewegingen en daardoor minder belasting voor de oogspieren. Een getrainde lezer maakt namelijk veel minder oogbewegingen omdat deze een groter deel van de pagina als plaatje ineens heeft leren verwerken.

    Het gericht trainen van het visuele systeem met behulp van oa snelleestechnieken is mijn inziens vaak een vergeten compensatie-strategie bij dyslexie. Ook fixatie disparatie is een aandoening die vaak over het hoofd wordt gezien of wordt gebagatelliseerd.

    In mijn geval ook dyslectisch en werken mijn ogen ook niet goed samen, maar ik heb nog geen specialist gevonden die kan meten wat ik nodig heb. Door mijn doorzettingsvermogen is dyslexie vorig jaar niet meer uit de afgenomen test gekomen, omdat ik vele compensatie-strategieën ondertussen heb eigen gemaakt om de “eenvoudige” standaardtesten te doorstaan. Mijn oogspieren zijn (nog) “te sterk” waardoor de standaardtesten niets opleveren voor fixatie disparatie…. Sterk vermoeide en rode ogen zijn echter wel het gevolg, tot zelfs pijn rond rond mijn rechteroog. Bij veel nieuwe informatie vallen gaten in mijn aantekeningen die ik pas (veel) later ontdek.

    Met genoegen lees ik jullie avonturen en heb bewondering voor jullie doorzettingsvermogen.

    Warme groet, Gert-Jan

    • Josh Moll zegt:

      Bedankt voor je uitgebreide antwoord! Alma is uitgebreid getest op fixatie, maar dat had ze niet. Ze heeft wel veel gehad aan de, omstreden, Davis Dyslexie methode. Ze heeft daarmee zich beter leren concentreren, niet alles tegelijk willen kunnen en zien en beter geleerd met haar eigen energie om te gaan.

  2. Gert-Jan Horsthuis zegt:

    Davis dyslexie kende ik nog niet. Ik heb wel gemerkt dat leren typen met 10 vingers, snellees-technieken enz helpt eenduidig beeld te krijgen en geest, ogen en handen beter met elkaar te leren samenwerken. Om die reden schrijven mijn kinderen en ik ook met losse letters en met potlood zodat het eindresultaat van schrijven altijd netjes kan worden gemaakt (zonder vervelende doorhalingen). Daarnaast helpen de automatische spellingcontroles in de verschillende programma’s dan mee eerder spelfoutjes op te sporen en het geheel te versterken. Het typen helpt ook om stap voor stap meer grip te krijgen op taal omdat fouten veel gemakkelijker zijn .

    In je blog lees ik ook regelmatig dat Alma houvast heeft aan visuele informatie (zoals de mooie chocolade reepjes bij de wiskunde-opgave). Wat Alma misschien ook help met wiskunde is haar te vertellen dat dit betekent “kunst van het zekere”. Een wiskundig vraagstuk wordt opgelost met de structuur van een kort verhaaltje zoals een sprookje (goede mop, pleidooi, routebeschrijving, krantenartikel enz)

    1) Introductie hoofdpersonen en situatie: Er was eens…. (wisk: beeld vormen van de gegevens, oftewel model maken van de opgave)
    2) Het avontuur (wisk: uitwerking waarbij bij elke regel gebruik wordt gemaakt van rekenregels of formules)
    3) De conclusie: Ze leefden nog lang en gelukkig (wisk: dus: (antwoord op de vraag)
    4) reflectie: wat kun je met dit sprookje? (wisk: is de vraag beantwoord? wat levert het op?)

    Vergeet je stukjes van het verhaal dan leest het niet prettig en is het effect minder. Levert het weinig meer op dan wordt het tijd voor iets nieuws.

  3. Lori zegt:

    so, so wonderful, josh! million <3s — so happy for both of you!

  4. Gert-Jan Horsthuis zegt:

    “Alleen met een wiskundesom kan ze nog steeds moeite hebben, bij opgaven waarvan elk woord precies gelezen moet worden. De rekentoets is voor haar een leesprobleem.”

    Te snel gelezen en geantwoord ;). Bij de wiskunde in mijn opleiding heb ik veel houvast aan het eerst overschrijven van de (deel)opgaven en vervolgens het maken van het beeld met de gegevens door deze netjes te introduceren. Hierdoor krijg ik als het ware contact met de (deel)opgave en een vermoede welke formules en methode van toepassing zijn. Daarmee wordt het minder een leesprobleem. De reflectie, is de eindcontrole om het rendement te krijgen van de inspanning. (Bijna) succes verzekerd voor een doorzetter in het opbouwen van kennis voor het leven.

    Verder ben ik van mening dat het bij het aanleren van vaardigheden belangrijker is een effectieve manier van werken te ontdekken en vervolg deze efficiënter te maken. Ik ben daarbij voor wiskunde voorstander complete uitwerkingen altijd beschikbaar te hebben zodat per (deel)opgave het leerrendement optimaal kan worden. Tijdens mijn opleiding heb ik hier expliciet bij docenten om gevraagd (en gekregen met “puntentelling”), toen bleek dat ik nog niet de taal sprak die zij wilden horen.

  5. kungslilja zegt:

    Wauw, wauw, WAUW! Wat gaaf dat Alma zo lekker aan het schrijven is! En wat fijn dat ze thuisonderwijs kan krijgen. Lieve groeten uit Zweden.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s